Ο Πειραιάς, το μεγαλύτερο λιμάνι της Ελλάδας και ένα από τα σημαντικότερα της Μεσογείου, αποτελεί το σημαντικότερο ιστορικό και ναυτικό τοπόσημο της ανατολικής ακτής του Σαρωνικού κόλπου. Πριν από χιλιάδες χρόνια, η περιοχή δεν ήταν ενωμένη με την υπόλοιπη Αττική αλλά αποτελούσε μικρό νησί, με τον πρώτο γνωστό οικισμό να αναπτύσσεται στον λόφο της Μουνιχίας (σημερινός Προφήτης Ηλίας). Το νησί χωριζόταν από την αττική γη περίπου στο ύψος του σημερινού Νέου Φαλήρου. Με την πάροδο των αιώνων, οι προσχώσεις του ποταμού Κηφισού γέμισαν το υδάτινο πέρασμα, δημιουργώντας αρχικά βάλτους και τελικά στεριά που ένωσε τον Πειραιά με την Αττική. Από αυτό το γεωγραφικό χαρακτηριστικό προέρχεται και το όνομα της πόλης, από το ρήμα «περαιώ», που σημαίνει «περνώ απέναντι».
Μέχρι τον 5ο αιώνα π.Χ. ο Πειραιάς ήταν μια μικρή και σχετικά ασήμαντη κωμόπολη. Η ιστορία του άλλαξε ριζικά στην εποχή του Θεμιστοκλή, ο οποίος διέκρινε την εξαιρετική στρατηγική αξία των τριών φυσικών λιμανιών της περιοχής: του σημερινού Κεντρικού Λιμανιού, της Ζέας (Πασαλιμάνι) και της Μουνιχίας (Μικρολίμανο). Με πρωτοβουλία του Θεμιστοκλή ο Πειραιάς μετατράπηκε στο κύριο επίνειο της Αθήνας και οργανώθηκε ως μεγάλο ναυτικό κέντρο.
Μετά τη νίκη των Ελλήνων κατά των Περσών στη ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ., ξεκίνησε μια περίοδος εντατικής ανάπτυξης. Κατασκευάστηκαν ισχυρά τείχη και οχυρώσεις, ενώ η πόλη οργανώθηκε πολεοδομικά σύμφωνα με το ιπποδάμειο σύστημα, που εισήγαγε ο πολεοδόμος Ιππόδαμος ο Μιλήσιος. Ο Πειραιάς εξελίχθηκε τότε σε ένα από τα μεγαλύτερα ναυτικά και εμπορικά κέντρα του αρχαίου κόσμου, με εκατοντάδες νεώρια, αποθήκες και αγορές που εξυπηρετούσαν το ισχυρό αθηναϊκό ναυτικό και το εμπόριο της Μεσογείου.
Η ακμή του Πειραιά διατηρήθηκε μέχρι την περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας (2ος αιώνας μ.Χ.). Κατά τους επόμενους αιώνες, ιδιαίτερα στη βυζαντινή περίοδο, η πόλη υπέστη αλλεπάλληλες επιδρομές από Γότθους και πειρατές, γεγονός που οδήγησε στη σταδιακή παρακμή και ερήμωση της περιοχής.
Κατά τον 13ο αιώνα μ.Χ. εμφανίζεται για πρώτη φορά η ονομασία «Porto Leone», που χρησιμοποιήθηκε από τους δυτικούς ναυτικούς και εμπόρους. Το όνομα προερχόταν από ένα εντυπωσιακό μαρμάρινο άγαλμα λιονταριού, ύψους περίπου τριών μέτρων, το οποίο βρισκόταν στην είσοδο του λιμανιού και αποτελούσε για αιώνες το χαρακτηριστικό σύμβολο του Πειραιά. Το άγαλμα μεταφέρθηκε το 1687 μ.Χ. στη Βενετία από τον Ενετό ναύαρχο Φραγκίσκο Μοροζίνη, ως πολεμικό λάφυρο, και σήμερα βρίσκεται στο Ναύσταθμο της Βενετίας (Arsenale).
Κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας, ο Πειραιάς σχεδόν ερημώθηκε. Η περιοχή κατοικούνταν μόνο από λίγους ανθρώπους, κυρίως μοναχούς της μονής του Αγίου Σπυρίδωνα, η οποία αργότερα καταστράφηκε κατά τις συγκρούσεις της Ελληνικής Επανάστασης. Η περιοχή απελευθερώθηκε το 1827 μ.Χ., όμως η ουσιαστική ανάπτυξη της σύγχρονης πόλης ξεκίνησε μετά το 1835 μ.Χ., όταν η Αθήνα ορίστηκε πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα ο Πειραιάς εξελίχθηκε γρήγορα στο μεγαλύτερο λιμάνι της Ελλάδας, αποτελώντας το κύριο εμπορικό και ναυτιλιακό κέντρο της χώρας. Σήμερα είναι μια σύγχρονη και ζωντανή πόλη με σημαντική ναυτιλιακή δραστηριότητα, εμπορικά κέντρα, έντονη νυχτερινή ζωή και πολλές ιστορικές γειτονιές που θυμίζουν το μακρύ ναυτικό παρελθόν της.
Αξιοθέατα
Λιμάνι Ζέας (Πασαλιμάνι)
Η Ζέα είναι το αρχαίο πολεμικό λιμάνι της Αθήνας και σήμερα μια από τις πιο όμορφες μαρίνες της πόλης. Περιβάλλεται από καφέ, εστιατόρια και χώρους περιπάτου.
Μικρολίμανο (Μουνιχία)
Το γραφικό Μικρολίμανο είναι το αρχαίο λιμάνι της Μουνιχίας. Σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή σημεία για περίπατο και φαγητό δίπλα στη θάλασσα.
Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά
Το μουσείο φιλοξενεί σημαντικά ευρήματα από την αρχαία ιστορία του Πειραιά, μεταξύ των οποίων τα περίφημα χάλκινα αγάλματα του Πειραιά.
Λόφος Μουνιχίας (Προφήτης Ηλίας)
Ο λόφος της Μουνιχίας προσφέρει πανοραμική θέα προς το λιμάνι και τον Σαρωνικό κόλπο και αποτελεί το σημείο όπου αναπτύχθηκε ο αρχαιότερος οικισμός της περιοχής.
Γεύσεις
Ψάρια και θαλασσινά του Μικρολίμανου
Το Μικρολίμανο είναι γνωστό για τις παραδοσιακές ψαροταβέρνες του. Φρέσκα ψάρια, καλαμάρια, γαρίδες και χταπόδι αποτελούν τις πιο δημοφιλείς επιλογές.
Μεζέδες της πειραϊκής κουζίνας
Η τοπική γαστρονομία περιλαμβάνει πλούσιους θαλασσινούς μεζέδες όπως γαρίδες σαγανάκι, μύδια αχνιστά και τηγανητά ψαράκια.
Παραδοσιακά γλυκά και καφές
Στα καφέ και τα ζαχαροπλαστεία της πόλης μπορεί κανείς να δοκιμάσει παραδοσιακά γλυκά, παγωτά και καφέ με θέα το λιμάνι.
