Στην ανατολική ακτή του Σαρωνικού κόλπου, ανάμεσα στο ακρωτήριο Σούνιο και τον Πειραιά, εκτείνεται μία από τις πιο ευνοημένες γεωγραφικά περιοχές της Αττικής: η παράκτια ζώνη της Βάρης, της Βούλας και της Βουλιαγμένης, γνωστή σήμερα ως τα «Τρία Β». Η περιοχή αποτελεί το σημείο όπου ο ορεινός όγκος του Υμηττού συναντά τη θάλασσα, δημιουργώντας ένα τοπίο με ήπιο κλίμα, φυσικούς όρμους και εύφορες πλαγιές που κατοικούνται αδιάλειπτα εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή είναι εξαιρετικά παλιά. Στην παραλιακή ζώνη της Βούλας έχουν βρεθεί ίχνη κατοίκησης ήδη από τη Νεολιθική περίοδο (περίπου 3000 π.Χ.), γεγονός που αποδεικνύει ότι η ακτή αυτή προσέφερε από πολύ νωρίς ασφαλές περιβάλλον για εγκατάσταση. Στην ίδια περιοχή έχουν εντοπιστεί κατάλοιπα αρχαίου λιμανιού κοντά στην άκρα Αιξωνή, στο βόρειο άκρο του κόλπου της Βούλας, υποδηλώνοντας ότι η θάλασσα αποτελούσε βασικό στοιχείο της ζωής των κατοίκων ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους.
Κατά την κλασική αρχαιότητα η περιοχή ήταν οργανωμένη σε δύο σημαντικούς δήμους της αρχαίας Αθήνας. Η σημερινή Βούλα και η Βουλιαγμένη ανήκαν στον δήμο των Αλών Αιξωνιδών, ενώ η σημερινή Βάρη αντιστοιχούσε στον δήμο Αναγυρούντος. Οι δήμοι αυτοί αποτελούσαν τμήμα της πολιτικής και διοικητικής δομής της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, συμμετέχοντας ενεργά στη δημόσια ζωή της πόλης.
Το όνομα Αλαί Αιξωνίδες αποκαλύπτει πολλά για τη φύση της περιοχής. Το πρώτο συνθετικό, «Αλαί», σημαίνει αλυκές, γεγονός που συνδέεται με την ύπαρξη αλυκών στις σημερινές θέσεις των δύο πλαζ του ΕΟΤ στη Βούλα. Το δεύτερο συνθετικό, «Αιξωνίδες», συνδέεται με τον γειτονικό δήμο της Αιξωνής, που αντιστοιχεί περίπου στη σημερινή Γλυφάδα. Η ονομασία αυτή δείχνει πως η περιοχή αποτελούσε έναν παραλιακό οικονομικό χώρο που συνδεόταν με την παραγωγή άλατος και τη θαλάσσια δραστηριότητα.
Ο σημαντικότερος ιερός χώρος της περιοχής βρισκόταν στο Λαιμό της Βουλιαγμένης, όπου λειτουργούσε το περίφημο Ιερό του Απόλλωνα Ζωστήρα. Το ιερό αυτό ήταν γνωστό σε ολόκληρη την Αττική και προσέλκυε πιστούς από πολλές περιοχές. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η Λητώ, κυνηγημένη από τη ζηλότυπη Ήρα, έφθασε εδώ ενώ ήταν έγκυος στα δίδυμα παιδιά του Δία, τον Απόλλωνα και την Άρτεμη. Όταν ένιωσε τους πόνους του τοκετού, λέγεται ότι έλυσε τη ζώνη της (ζωστήρα), γεγονός που έδωσε το όνομα στον Απόλλωνα Ζωστήρα. Τελικά όμως γέννησε στη Δήλο, με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς.
Η αρχαία αγορά του δήμου πιθανολογείται ότι βρισκόταν στη σημερινή περιοχή του πάρκου κυκλοφοριακής αγωγής της Βούλας, κοντά στην καφετέρια «Νότος». Εκεί πιθανότατα συγκεντρώνονταν οι κάτοικοι για εμπορικές δραστηριότητες και δημόσιες συναθροίσεις, ενώ το λιμάνι της περιοχής εξυπηρετούσε τις θαλάσσιες μεταφορές προς τον Πειραιά και τα νησιά του Σαρωνικού.
Η σημερινή Βάρη αντιστοιχούσε στον αρχαίο δήμο Αναγυρούντος, του οποίου το όνομα προέρχεται πιθανότατα από το φυτό ανάγυρος, ένα δύσοσμο φυτό που φυόταν στην περιοχή. Το φυτό αυτό ταυτίζεται με το φλόμο (mullein) και χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα από ψαράδες για να ναρκώνουν χταπόδια με τις αναθυμιάσεις του. Από αυτό το φυτό πιθανόν προέρχεται και η λαϊκή έκφραση «μας φλόμωσε», δηλαδή μας κούρασε με την πολυλογία.
Οι αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή της Βάρης έχουν αποκαλύψει ίχνη κατοίκησης ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ., ενώ έχουν βρεθεί σημαντικά ευρήματα από τη Μυκηναϊκή περίοδο, όπως αγγεία, ειδώλια και εργαλεία. Η γεωμετρική περίοδος εκπροσωπείται από τάφους και κτερίσματα που μαρτυρούν την ύπαρξη οργανωμένων κοινοτήτων στην περιοχή.
Το σύγχρονο όνομα Βάρη φαίνεται να έχει αρβανίτικη προέλευση. Η ρίζα «Var» σημαίνει τάφος ή μνήμα, γεγονός που ίσως σχετίζεται με την ύπαρξη πολλών αρχαίων ταφικών μνημείων στην περιοχή. Όταν εγκαταστάθηκαν αρβανίτικοι πληθυσμοί στην Αττική κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, πιθανόν έδωσαν το όνομα αυτό εξαιτίας των πολλών αρχαίων τάφων που ήταν ορατοί στο τοπίο.
Κατά τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο η περιοχή παρέμεινε αραιοκατοικημένη και αγροτική, ενώ η ζωή περιστρεφόταν κυρίως γύρω από την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Η εγγύτητα όμως με την Αθήνα και η ευνοϊκή γεωγραφική θέση της ακτής έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της περιοχής κατά τον 20ό αιώνα.
Από τη δεκαετία του 1960 μ.Χ. και ιδιαίτερα μετά την ανάπτυξη της παραλιακής λεωφόρου, η περιοχή άρχισε να μετατρέπεται σε παραθεριστικό προορισμό της Αθήνας. Η Βουλιαγμένη εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο κοσμοπολίτικα θέρετρα της Αττικής, ενώ η Βούλα και η Βάρη αναπτύχθηκαν ως σύγχρονες παραθαλάσσιες συνοικίες.
Σήμερα τα «Τρία Β» αποτελούν τμήμα της λεγόμενης Αθηναϊκής Ριβιέρας, συνδυάζοντας την αρχαία ιστορία της Αττικής με το σύγχρονο παραθαλάσσιο τοπίο του Σαρωνικού.
Αξιοθέατα
Λίμνη Βουλιαγμένης
Η λίμνη Βουλιαγμένης αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά αξιοθέατα της Αττικής. Τα νερά της διατηρούν σχεδόν σταθερή θερμοκρασία όλο τον χρόνο και τροφοδοτούνται από υπόγειες πηγές που επικοινωνούν με τη θάλασσα. Το τοπίο γύρω από τη λίμνη, με τους ασβεστολιθικούς βράχους και τη βλάστηση, δημιουργεί ένα μοναδικό φυσικό περιβάλλον.
Ιερό Απόλλωνα Ζωστήρα
Στον Λαιμό της Βουλιαγμένης βρίσκονται τα ερείπια του αρχαίου ιερού του Απόλλωνα Ζωστήρα. Το ιερό ήταν ένα από τα σημαντικότερα της νότιας Αττικής και συνδέεται με τον μύθο της Λητούς. Σήμερα τα αρχαιολογικά κατάλοιπα βρίσκονται μέσα στον χώρο της παραλίας Astir Beach.
Άκρα Αιξωνή και αρχαίο λιμάνι Βούλας
Στο βόρειο άκρο του όρμου της Βούλας βρίσκεται η άκρα Αιξωνή, όπου έχουν εντοπιστεί κατάλοιπα αρχαίου λιμανιού. Το λιμάνι αυτό εξυπηρετούσε τον δήμο των Αλών Αιξωνιδών και αποτελούσε σημείο θαλάσσιων επικοινωνιών με τον Πειραιά και τα νησιά του Σαρωνικού.
Λόφος Λαθούριζας (Βάρη)
Στον λόφο της Λαθούριζας έχουν βρεθεί σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα από την αρχαϊκή και κλασική περίοδο. Η περιοχή ήταν πιθανότατα το κέντρο του αρχαίου δήμου Αναγυρούντος. Τα ευρήματα περιλαμβάνουν τάφους, κεραμικά και ίχνη κατοίκησης.
Γεύσεις
Φρέσκα ψάρια της Αθηναϊκής Ριβιέρας
Η ακτογραμμή της Βουλιαγμένης και της Βούλας φιλοξενεί μερικές από τις καλύτερες ψαροταβέρνες της Αττικής. Φρέσκες τσιπούρες, λαβράκια, καλαμάρια και χταπόδι αποτελούν βασικές επιλογές στα παραθαλάσσια εστιατόρια. Η θέα προς τον Σαρωνικό κάνει το γεύμα ακόμη πιο απολαυστικό.
Αρβανίτικη κουζίνα της Βάρης
Η Βάρη διατηρεί έντονη την αρβανίτικη γαστρονομική παράδοση. Πιάτα όπως αρνί στη γάστρα, κοκορέτσι και πίτες με χόρτα ή τυριά συναντώνται σε πολλές παραδοσιακές ταβέρνες της περιοχής. Οι γεύσεις αυτές θυμίζουν την αγροτική και κτηνοτροφική ιστορία της περιοχής.
Μεζέδες της παραλιακής
Στις ταβέρνες και τα ουζερί της περιοχής σερβίρονται ποικιλίες μεσογειακών μεζέδων. Ντάκος, τηγανητά κολοκυθάκια, χταπόδι ξιδάτο και θαλασσινά συνοδεύουν ιδανικά ένα ποτήρι ούζο ή ένα λευκό κρασί της Αττικής.
