Λιμάνι Σπετσών (Ντάπια)
Το νησί των Σπετσών δεν ήταν πάντοτε νησί. Μέχρι περίπου το 8000 π.Χ., κατά το τέλος της τελευταίας παγετωνικής περιόδου, η στάθμη της θάλασσας ήταν σημαντικά χαμηλότερη από τη σημερινή και οι Σπέτσες συνδέονταν με την Πελοπόννησο με μια στενή λωρίδα γης. Στην πραγματικότητα, πολλά από τα σημερινά νησιά του Αργολικού κόλπου ήταν τότε είτε ενωμένα με την ξηρά είτε αποτελούσαν κορυφές βουνών που προεξείχαν από τη θάλασσα. Στα γύρω υψώματα έχουν βρεθεί απολιθώματα μυδιών και άλλων οστράκων ακόμη και σε υψόμετρα έως 300 μέτρων, μαρτυρώντας ότι τα βουνά αυτά βρίσκονταν κάποτε κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Οι αρχαίοι γεωγράφοι Στράβων (1ος αι. π.Χ.) και Παυσανίας (2ος αι. μ.Χ.) αναφέρουν το νησί με το όνομα Πιτυούσα, εξαιτίας των πολλών πευκοδασών που το κάλυπταν (πίτυς = πεύκο). Το όνομα εξελίχθηκε μέσα στους αιώνες. Στα μεσαιωνικά χρόνια το νησί ήταν γνωστό ως Πέτσα, οι Ενετοί το ονόμασαν Spétsa, και μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 το όνομα εξελληνίστηκε σε Σπέτσαι, μορφή που διατηρήθηκε για πολλά χρόνια. Σήμερα επικρατεί η ονομασία Σπέτσες.
Η παρουσία ανθρώπου στο νησί ανάγεται ήδη στην Εποχή του Χαλκού (περ. 2300 π.Χ.). Ανασκαφές έχουν φέρει στο φως Μυκηναϊκούς οικισμούς κοντά σε πηγές νερού, κυρίως στην Αγία Μαρίνα και στους Αγίους Αναργύρους. Το νησί διέθετε ήδη τότε σημαντικό στόλο και εμπορικές επαφές με τις πόλεις της απέναντι ακτής. Τα κυριότερα φυσικά λιμάνια της αρχαιότητας ήταν η Αγία Μαρίνα, η Αγία Παρασκευή και η Ζωγεριά.
Στα ρωμαϊκά χρόνια (2ος–3ος αι. μ.Χ.), η Πελοπόννησος υπέφερε από αλλεπάλληλες επιδρομές βαρβαρικών φύλων. Οι Σπέτσες φαίνεται ότι αρχικά γλίτωσαν από τις καταστροφές, ίσως χάρη στην νησιωτική τους θέση, και τον 4ο αιώνα μ.Χ. αναφέρονται ως μία από τις τρεις σημαντικότερες πόλεις της Αργολίδας, μαζί με το Άργος και την Ερμιόνη. Η ασφάλεια αυτή όμως δεν κράτησε πολύ. Οι Βάνδαλοι (464 μ.Χ.) και αργότερα οι σλαβικές επιδρομές (587 και 623 μ.Χ.) έφτασαν και στο νησί. Μέχρι τον 8ο αιώνα οι Σπέτσες είχαν σχεδόν ερημώσει.
Τον 13ο αιώνα το νησί πέρασε στα χέρια των Ενετών, μετά από μεγάλη ναυμαχία με τους Βυζαντινούς και Γενουάτες κοντά στο νησάκι Σπετσοπούλα. Η Σπετσοπούλα ονομαζόταν στην αρχαιότητα Αριστερά, πιθανότατα επειδή βρίσκεται αριστερά των Σπετσών όταν τις πλησιάζει κανείς από την Πελοπόννησο. Από τότε και για αιώνες οι κυρίαρχοι του νησιού εναλλάσσονταν: Τούρκοι, Καταλανοί, Φράγκοι και Ενετοί. Οι κάτοικοι, πιεσμένοι από την πειρατεία και τις συγκρούσεις, συγκεντρώθηκαν στον φυσικά οχυρωμένο λόφο που σήμερα ονομάζεται Καστέλλι.
Νέα εποχή ξεκίνησε το 1714, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν το Ναύπλιο από τους Ενετούς. Πολλοί Αρβανίτες χριστιανοί, που υπερασπίζονταν την πόλη, κατέφυγαν στις Σπέτσες και εγκαταστάθηκαν εκεί. Οι Τούρκοι, φοβούμενοι πιθανή επιστροφή των Ενετών, παραχώρησαν στο νησί σημαντικά προνόμια και σχετική αυτονομία, ώστε να εξασφαλίσουν την πίστη των κατοίκων. Τα προνόμια αυτά οδήγησαν σε μεγάλη ναυτική και εμπορική ανάπτυξη.
Παρά τα προνόμια, η δίψα για ελευθερία παρέμενε ζωντανή. Το 1770 οι Σπέτσες συμμετείχαν στην εξέγερση των Ορλοφικών. Η επανάσταση όμως κατέληξε σε καταστροφή, όταν οι Ρώσοι εγκατέλειψαν τους Έλληνες και συμφιλιώθηκαν με τους Οθωμανούς. Οι Τούρκοι κατέστρεψαν το λιμάνι των Σπετσών και τον οχυρωμένο οικισμό του Καστελλιού, ενώ πολλοί κάτοικοι κατέφυγαν στα Κύθηρα. Η γειτονική Ύδρα, που δεν συμμετείχε στην εξέγερση, θεωρήθηκε από πολλούς Σπετσιώτες υπεύθυνη για την αποτυχία – και από τότε ξεκίνησε η παλιά αντιπαλότητα μεταξύ των δύο νησιών.
Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση του 1821, οι Σπέτσες ήταν από τα πρώτα μέρη που ύψωσαν τη σημαία της εξέγερσης. Ο στόλος τους συμμετείχε σε πολλές σημαντικές επιχειρήσεις, όπως η πολιορκία του Ναυπλίου, της Μονεμβασιάς και της Τριπολιτσάς. Τα πλοία των Σπετσιωτών, επανδρωμένα από έμπειρους ναυτικούς και καπεταναίους, αποτέλεσαν σημαντική δύναμη του επαναστατικού στόλου.
Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα – Η μεγάλη μορφή των Σπετσών
Ανάμεσα σε όλους ξεχωρίζει η μορφή της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας, της Σπετσιώτισσας καπετάνισσας και μοναδικής γυναίκας που τιμήθηκε ποτέ με τον τίτλο του ναυάρχου στην ιστορία της Ελλάδας — τίτλος που της απονεμήθηκε μετά τον θάνατό της.
Η ζωή της ξεκίνησε δραματικά. Γεννήθηκε μέσα στις φυλακές της Κωνσταντινούπολης, όπου η μητέρα της είχε πάει να επισκεφθεί τον ετοιμοθάνατο πατέρα της, φυλακισμένο για τη συμμετοχή του στα Ορλοφικά. Παντρεύτηκε δύο φορές, έμεινε δύο φορές χήρα, απέκτησε επτά παιδιά και χρησιμοποίησε όλη την περιουσία που κληρονόμησε από τους άνδρες της με έναν τρόπο που ελάχιστοι θα τολμούσαν.
Έχτισε πλοία, εξόπλισε πληρώματα και προετοίμασε στόλο, σαν να γνώριζε ότι η ώρα της εξέγερσης πλησίαζε. Το πλοίο της, ο Αγαμέμνων, ήταν από τα ισχυρότερα πλοία του επαναστατικού στόλου. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση, η Μπουμπουλίνα πρόσφερε ολόκληρη την περιουσία της στον Αγώνα.
Τα πλοία της συμμετείχαν στον αποκλεισμό του Ναυπλίου, ενώ η ίδια συνεργάστηκε με τους μεγάλους οπλαρχηγούς της εποχής, ανάμεσά τους και τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Η φήμη της έφτασε μέχρι τη Ρωσία, η οποία της απένειμε τιμητικά τον βαθμό της ναυάρχου του ρωσικού στόλου.
Το τέλος της όμως ήταν τραγικό και άδικο. Κατά τη διάρκεια των εμφυλίων συγκρούσεων του 1825, η κυβέρνηση του Κουντουριώτη εξόρισε τη Μπουμπουλίνα στις Σπέτσες και κατέσχεσε την περιουσία της. Λίγο αργότερα, ο γιος της Γιώργος Γιαννούζας ερωτεύτηκε την Ευγενία, κόρη του Χριστόδουλου Κούτση. Η οικογένεια της κοπέλας αρνήθηκε τον γάμο και ο Γιαννούζας την απήγαγε.
Η Μπουμπουλίνα πήγε στο σπίτι του γιου της για να δει τι είχε συμβεί. Λίγο αργότερα έφτασε και η οικογένεια της κοπέλας και η ένταση γρήγορα κλιμακώθηκε. Στον καβγά που ακολούθησε κάποιος πυροβόλησε.
Η σφαίρα χτύπησε τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα στο κεφάλι και την σκότωσε ακαριαία. Ο άνθρωπος που τράβηξε τη σκανδάλη δεν ταυτοποιήθηκε ποτέ.
Έτσι τελείωσε η ζωή μιας από τις μεγαλύτερες μορφές της Ελληνικής Επανάστασης, μιας γυναίκας που έδωσε πλούτο, πλοία, παιδιά και την ίδια της τη ζωή για την ελευθερία της πατρίδας.
Αξιοθέατα
Παλιό Λιμάνι Σπετσών
Η καρδιά του νησιού. Εδώ βρίσκονται τα εντυπωσιακά αρχοντικά των καπεταναίων, το άγαλμα της Μπουμπουλίνας και η ατμόσφαιρα της μεγάλης ναυτικής εποχής των Σπετσών.
Μουσείο Μπουμπουλίνας
Στεγάζεται στο αρχοντικό της οικογένειας Μπουμπουλίνα, ένα από τα πιο επιβλητικά σπίτια του νησιού. Εκεί φυλάσσονται προσωπικά αντικείμενα, όπλα και κειμήλια της μεγάλης καπετάνισσας.
Καστέλλι
Ο λόφος όπου συγκεντρώθηκαν οι κάτοικοι τον 17ο και 18ο αιώνα για να προστατευθούν από πειρατές και επιδρομές. Σώζονται τμήματα των οχυρώσεων και θεμέλια παλαιών κατοικιών.
Σπετσοπούλα
Το ιδιωτικό σήμερα νησί απέναντι από τις Σπέτσες. Στην αρχαιότητα λεγόταν Αριστερά και αποτέλεσε σημείο σημαντικής ναυμαχίας κατά τον Μεσαίωνα.
Γεύσεις
Αμυγδαλωτά Σπετσών
Το πιο γνωστό γλυκό του νησιού. Μαλακά αμυγδαλωτά με ανθόνερο και ζάχαρη, συνδεδεμένα με γιορτές και ναυτικές παραδόσεις.
Ψάρια του Αργολικού
Οι Σπέτσες βρίσκονται σε περιοχή με πλούσια αλιεία. Στις ταβέρνες του νησιού θα βρει κανείς φρέσκα ψάρια, γαρίδες και καλαμάρια, συχνά μαγειρεμένα απλά με ελαιόλαδο και λεμόνι.
Κακαβιά ψαράδων
Παραδοσιακή ψαρόσουπα των καπεταναίων και των ψαράδων, φτιαγμένη με διάφορα ψάρια της ημέρας, λαχανικά και ελαιόλαδο.
