Η Σαλαμίνα, το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού κόλπου, υπήρξε από την αρχαιότητα τόπος μεγάλης ιστορικής σημασίας. Σύμφωνα με τον γεωγράφο Στράβωνα, η αρχαία πόλη της Σαλαμίνας κατά τους ομηρικούς χρόνους βρισκόταν κοντά στην περιοχή που σήμερα ονομάζεται Κολώνες, όπου σώζονται τα ερείπια του αρχαίου λιμανιού και ενός πύργου. Εκεί θεωρείται ότι βρισκόταν η έδρα του μυθικού βασιλιά Τελαμώνα, πατέρα του Αίαντα, ενός από τους σημαντικότερους ήρωες της Τρωικής Εκστρατείας.
Η παράδοση αναφέρει ότι το νησί πήρε το όνομά του από τη Σαλαμίνα, κόρη του ποτάμιου θεού Ασωπού και αδελφή της Αίγινας. Μετά τη βασιλεία του Ασωπού και των απογόνων του, το νησί καταλήφθηκε από αποίκους από την Αίγινα με αρχηγό τον Τελαμώνα. Οι γιοι του, Αίας και Τεύκρος, έλαβαν μέρος στον Τρωικό Πόλεμο με δώδεκα πλοία, όμως μετά τον πόλεμο ο Τεύκρος εξορίστηκε και εγκαταστάθηκε στην Κύπρο, όπου ίδρυσε τη λαμπρή πόλη Σαλαμίνα της Κύπρου.
Κατά τους κλασικούς χρόνους η πόλη της Σαλαμίνας μεταφέρθηκε στην περιοχή της σημερινής Σεληνίας, όπου σώζονται ακόμη τμήματα του αρχαίου λιμανιού και μνημεία αφιερωμένα στους Σαλαμινομάχους. Στους επόμενους αιώνες η τύχη του νησιού συνδέθηκε στενά με την Αθήνα, στην οποία είχε ενσωματωθεί ήδη από την αρχαϊκή περίοδο. Ωστόσο, μετά τον πόλεμο των Αθηναίων με τους Μακεδόνες, οι Αθηναίοι κατηγόρησαν τους κατοίκους της Σαλαμίνας για προδοσία και ερήμωσαν το νησί. Από τους επόμενους αιώνες οι πληροφορίες είναι περιορισμένες, αν και γνωρίζουμε ότι η αρχαία πόλη καταστράφηκε ολοσχερώς γύρω στο 170 μ.Χ.
Η σημερινή πόλη της Σαλαμίνας άρχισε να διαμορφώνεται κατά τη βυζαντινή περίοδο, όταν δημιουργήθηκε ένας νέος οικισμός για τη φιλοξενία πληθυσμών που εγκαθίσταντο στο νησί. Με τα χρόνια ο οικισμός εξελίχθηκε σε σημαντικό λιμάνι και εμπορικό κέντρο του Σαρωνικού, διατηρώντας έως σήμερα τη στενή του σχέση με την Αθήνα και τον Πειραιά.
Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας
Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας, που πραγματοποιήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 480 π.Χ., θεωρείται μία από τις σημαντικότερες ναυμαχίες της παγκόσμιας ιστορίας. Ο περσικός στόλος του βασιλιά Ξέρξη, αποτελούμενος από περίπου 1.200 πλοία, αντιμετώπισε τον ελληνικό στόλο των 380 πλοίων, υπό την τυπική αρχηγία του Σπαρτιάτη Ευρυβιάδη και την πραγματική στρατηγική καθοδήγηση του Αθηναίου Θεμιστοκλή.
Οι Πέρσες είχαν ήδη καταλάβει την Αθήνα και οι άμαχοι πληθυσμοί της πόλης είχαν μεταφερθεί στη Σαλαμίνα. Στα πολεμικά συμβούλια οι Πελοποννήσιοι στρατηγοί επιθυμούσαν να δοθεί η μάχη στον Ισθμό της Κορίνθου, όμως ο Θεμιστοκλής επέμεινε στη στρατηγική σημασία των στενών της Σαλαμίνας, όπου τα πολυάριθμα περσικά πλοία δεν θα μπορούσαν να ελιχθούν αποτελεσματικά.
Με μια ευφυή στρατηγική κίνηση, ο Θεμιστοκλής έστειλε κρυφά μήνυμα στον Ξέρξη ότι οι Έλληνες σχεδίαζαν να αποχωρήσουν. Ο περσικός στόλος κινήθηκε αμέσως για να τους αποκλείσει, γεγονός που οδήγησε τα δύο ναυτικά στη σύγκρουση μέσα στα στενά. Ο τραγικός ποιητής Αισχύλος, που συμμετείχε στη μάχη, περιγράφει ότι οι Έλληνες επιβιβάστηκαν στα πλοία τους τραγουδώντας τον παιάνα:
«Ω παίδες Ελλήνων, ίτε, ελευθερούτε πατρίδα…»
Η μάχη κατέληξε σε συντριπτική ελληνική νίκη. Ο περσικός στόλος υπέστη τεράστιες απώλειες και το ηθικό των δυνάμεών του κατέρρευσε. Η νίκη στη Σαλαμίνα αποτέλεσε καθοριστικό σημείο καμπής στους Περσικούς Πολέμους, εξασφαλίζοντας τελικά την επιβίωση της ελληνικής ανεξαρτησίας και την ανάπτυξη του ελληνικού πολιτισμού.
Αξιοθέατα
Αρχαιολογικός χώρος Κολώνων
Στην περιοχή των Κολώνων σώζονται τα ερείπια της αρχαίας πόλης και του λιμανιού της Σαλαμίνας. Οι εντυπωσιακοί κίονες που έδωσαν το όνομα στην περιοχή θυμίζουν τη σημασία του τόπου κατά τους αρχαίους χρόνους.
Τύμβος των Σαλαμινομάχων
Το μνημείο αυτό τιμά τους Έλληνες που έπεσαν στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας. Βρίσκεται κοντά στη Σελήνια και αποτελεί τόπο ιστορικής μνήμης για ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της αρχαιότητας.
Σελήνια
Η παραθαλάσσια αυτή περιοχή φιλοξενεί τα κατάλοιπα του αρχαίου λιμανιού της Σαλαμίνας. Από εδώ μπορεί κανείς να αγναντέψει το στενό όπου συγκρούστηκαν οι στόλοι Ελλήνων και Περσών.
Ιερά Μονή Φανερωμένης
Ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά μνημεία της Σαλαμίνας, η μονή ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα μ.Χ. στο σημείο όπου, σύμφωνα με την παράδοση, βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας από παλαιό χριστιανικό ναό. Η μονή φυλάσσει παλαιά χειρόγραφα και ιερά κειμήλια, ενώ κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 χρησιμοποιήθηκε ως καταφύγιο για τους αμάχους και ως πρόχειρο νοσοκομείο για τους αγωνιστές. Ακριβώς κάτω από τη μονή, δίπλα στη θάλασσα, βρίσκεται το διώροφο σπίτι του μεγάλου Έλληνα ποιητή Άγγελου Σικελιανού.
Βυζαντινά εκκλησάκια του νησιού
Αξίζει να επισκεφθεί κανείς τα μικρά βυζαντινά εκκλησάκια του Αγίου Ιωάννη Καλυβίτη, κοντά στη μονή Αγίου Νικολάου, καθώς και του Αγίου Γρηγορίου έξω από την πόλη της Σαλαμίνας. Οι ναοί αυτοί χρονολογούνται περίπου στον 8ο αιώνα μ.Χ. και αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της πρώιμης βυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής.
Λαογραφικό Μουσείο Σαλαμίνας
Το Λαογραφικό Μουσείο φιλοξενεί μια ενδιαφέρουσα συλλογή αντικειμένων της τοπικής παράδοσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις παραδοσιακές σαλαμίνιες φορεσιές και τα κοσμήματά τους. Τα εκθέματα προσφέρουν μια ζωντανή εικόνα της καθημερινής ζωής και της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.
Γεύσεις
Φρέσκα ψάρια του Σαρωνικού
Οι ταβέρνες της Σαλαμίνας φημίζονται για τα φρέσκα ψάρια και τα θαλασσινά τους, που φτάνουν καθημερινά από τα τοπικά καΐκια.
Γαρίδες και καλαμάρια στη σχάρα
Απλές αλλά εξαιρετικά νόστιμες γεύσεις, που απολαμβάνονται ιδανικά δίπλα στη θάλασσα με θέα το στενό της Σαλαμίνας.
Τοπικό κρασί και μεζέδες
Η παράδοση των μικρών μεζέδων συνοδεύεται συχνά από κρασί της Αττικής ή ούζο, σε ένα γνήσιο ελληνικό τραπέζι δίπλα στο κύμα.
Η Γιορτή του Ψαρά
Κατά την πανσέληνο του Αυγούστου, η πόλη της Σαλαμίνας διοργανώνει τη γνωστή Γιορτή του Ψαρά, όπου οι επισκέπτες μπορούν να χορέψουν, να δοκιμάσουν ψάρια και να πιουν κρασί σε μια μεγάλη λαϊκή γιορτή.
