Το λιμάνι και ο οικισμός Κατάκολο, από Β
Από την Αρχαία Ποίηα στο σημερινό Κατάκολο
Πολύ πριν αποκτήσει το σημερινό του όνομα, η κοντινή Ποίηα (στη θέση του σημερινού Αγίου Ανδρέα) υπήρξε σπουδαίο λιμάνι της αρχαίας Ήλιδας. Αναφέρεται από τον Όμηρο, τον Θουκυδίδη και τον Ξενοφώντα, και υπήρξε το φυσικό θαλάσσιο πέρασμα προς την Ολυμπία και τα εμπορικά δρομολόγια του Ιονίου.
Σεισμοί και θαλάσσια φαινόμενα σταδιακά βύθισαν μεγάλο μέρος της αρχαίας πόλης, αφήνοντας πίσω ερείπια που σήμερα κοιμούνται κάτω από τα κύματα.
Με τα χρόνια, το λιμάνι μετακινήθηκε πιο δυτικά και σχηματίστηκε ο πυρήνας του Κατακόλου, που διατήρησε την ίδια ναυτική φυσιογνωμία: ασφαλές αγκυροβόλιο, επαφή με τη θάλασσα και πύλη επικοινωνίας με τον κόσμο.
Το Μεσαιωνικό Κάστρο του Ποντικοκάστρου
Πάνω από το χωριό δεσπόζει το Ποντικοκάστρο, γνωστό και ως Beauvoir ή Belvedere στα μεσαιωνικά χρονικά. Χτίστηκε αρχικά από τους Βυζαντινούς και, γύρω στο 1205, πέρασε στα χέρια των Φράγκων της Πριγκιπάτου της Αχαΐας.
Κατά τον 13ο αιώνα, το κάστρο έλεγχε τη θαλάσσια οδό και φιλοξενούσε φρουρές. Παρότι με τον καιρό εγκαταλείφθηκε, οι πέτρες του διατηρούν ακόμη τη μνήμη μιας εποχής σταυροφόρων και συγκρούσεων, αγναντεύοντας τη γαλήνια σήμερα θάλασσα του Ιονίου.
Οθωμανική και πρώιμη νεωτερική περίοδος (16ος – 18ος αιώνας)
Η περιοχή παραμένει αραιοκατοικημένη και εξυπηρετεί τους ντόπιους ψαράδες και εμπόρους. Είναι η εποχή που το όνομα Κατάκολο αντικαθιστά σταδιακά το παλαιότερο Φεία.
Οι περισσότεροι γλωσσολόγοι και τοπικοί ιστορικοί πιστεύουν ότι το όνομα προέρχεται από την ελληνική πρόθεση «κατά», που σημαίνει κάτω, κάτω από, προς, και το τοπωνύμιο «Κόλο», που σε αυτή την περίπτωση μπορεί να αναφέρεται σε ένα ακρωτήρι ή λόφο.
Έτσι, το Κατά-κολο θα μπορούσε κυριολεκτικά να σημαίνει «το μέρος κάτω από το λόφο» ή «η πλαγιά κάτω από το ακρωτήρι». Αυτή η ερμηνεία ταιριάζει απόλυτα με την τοπική γεωγραφία. Το χωριό βρίσκεται κάτω από την απότομη κορυφογραμμή όπου χτίστηκε το κάστρο του Ποντικοκάστρου (Beauvoir/Belvedere).
Η Σταφίδα, το Τρένο και το Εμπόριο του 19ου Αιώνα
Το Κατάκολο γνώρισε νέα άνθηση τον 19ο αιώνα, όταν το 1882 εγκαινιάστηκε η σιδηροδρομική γραμμή Πύργου–Κατακόλου. Το λιμάνι μετατράπηκε σε εμπορικό κέντρο εξαγωγής σταφίδας, του περίφημου «μαύρου χρυσού» της Πελοποννήσου.
Την ίδια περίοδο (1865) ανεγέρθηκε και ο φάρος του Κατακόλου, σύμβολο ανάπτυξης και ναυτικής ασφάλειας. Πολλές από τις παλιές αποθήκες της εποχής αυτής σώζονται ακόμη στο παραλιακό μέτωπο, θυμίζοντας τον εμπορικό παλμό του τόπου.
Από Ψαροχώρι σε Λιμάνι της Ολυμπίας
Στον 20ό αιώνα, το Κατάκολο πέρασε σε πιο ήσυχους ρυθμούς, ως ψαροχώρι και μικρό λιμάνι. Η μεγάλη του μεταμόρφωση ήρθε τον 21ο αιώνα, όταν ανακαινίστηκε το λιμάνι και άρχισε να υποδέχεται κρουαζιερόπλοια με προορισμό την Αρχαία Ολυμπία.
Σήμερα, το Κατάκολο είναι ένας από τους πιο ζωντανούς μικρούς λιμένες της Ελλάδας, όπου συναντώνται το παλιό και το νέο: οι αποθήκες της σταφίδας δίπλα σε καφέ, και το άρωμα της θάλασσας πλάι στις φωνές των επισκεπτών.
