Το νησί πήρε το όνομα του από τον ήρωα Κέω, γιο του Απόλλωνα και της νύμφης Ροδοέσσης, η παρουσία του οποίου εντοπίζεται στο νησί στις αρχές του 11ου αι. π.Χ. Παλιότερα ονομαζόταν Υδρούσα για τα πολλά νερά και την πυκνή βλάστηση της.
Κατά την μυθολογία, όταν το όνομα του νησιού ήταν ακόμα Υδρούσα, κατοικούσαν οι νύμφες αλλά όταν εγκατέλειψαν το νησί (κυνηγημένες από ένα μυθικό λιοντάρι), ο Σείριος, το λαμπερότερο αστέρι του ουρανού, κατάκαψε όλες τις Κυκλάδες και η Κέα μετατράπηκε σε άνυδρο και ξερό τόπο. Οι κάτοικοι της παρακάλεσαν τον Απόλλωνα να τους βοηθήσει κι αυτός έστειλε τον γιο του Αρισταίο, ο οποίος οργάνωσε το νησί, τους έμαθε τις τέχνες της γεωργίας και τις κτηνοτροφίας, και έφερε τα μελτέμια για να δροσίζονται οι νησιώτες το καλοκαίρι.
Σύμφωνα με αρχαιολογικά ευρήματα (ίχνη κατοίκησης στη χερσόνησο της Αγίας Ειρήνης και στο χωριό Βουρκάρι), η Κέα κατοικήθηκε από τη Νεολιθική Εποχή. Κατόπιν ήρθαν οι Κάρες, οι Μίνωες από την Κρήτη και μετά οι Ίωνες, τον 11ο αιώνα π.Χ. Οι τελευταίοι ίδρυσαν τις πόλεις Ιουλίς, Καρθία, Κορησσός και Ποιηέσσα, έφεραν την οικονομική άνθηση στο νησί και το έκαναν γνωστό για το ορθό πολιτικό του σύστημα, το οποίο αργότερα τράβηξε την προσοχή του μεγάλου φιλόσοφου Αριστοτέλη.
Ο νομοθέτης Αριστείδης, ο επονομαζόμενος «δίκαιος », καταγόταν από την Κέα και υπήρξε πασίγνωστος σε όλη την Ελλάδα για τους αυστηρούς αλλά πρακτικούς νόμους που έγραψε.
Μετά τα Κλασσικά χρόνια, η Κέα μπαίνει στην Αθηναϊκή Συμμαχία και μέχρι το τέλος της Ρωμαϊκής εποχής (3ο αιώνα μ.Χ.), ακολουθεί την γενικότερη ιστορία της Αθήνας.
Στα Βυζαντινά χρόνια υποφέρει από πειρατικές επιδρομές, και οι κάτοικοι αραιώνουν συνεχώς. Τον 13ο αιώνα μ.Χ. ήρθε στο νησί ο λόγιος ιερωμένος και ιστορικός Νικήτας Ακομινάτος, ο οποίος αναφέρει πως το νησί έχει σκόρπια, αραιή αγροκατοίκηση και πως υπάρχουν ακόμα αρκούδες και αγριογούρουνα.
Το 1789, ο Λάμπρος Κατσώνης φέρνει τον ελληνικό στόλο στο φυσικό λιμάνι του Αγίου Νικολάου και οχυρώνει τον όρμο. Μετά την ναυμαχία της Άνδρου με τους Τούρκους, οι τελευταίοι κάνουν αποκλεισμό στον Κατσώνη ο οποίος ήταν μέσα στον όρμο, όμως αυτός με την Τζιώτισσα γυναίκα του περνούν ένα πλοιάριο από το στενότερο σημείο της βόρειας χερσονήσου, το οποίο ακόμα και σήμερα λέγεται στενό του Λάμπρου, και διαφεύγουν τον κλοιό.
Τριάντα χρόνια αργότερα, στην επανάσταση του 1821, η Κέα έλαβε ενεργό μέρος στην απελευθέρωση και το 1830 ενσωματώθηκε στην Ελλάδα.
Αξιοθέατα
Ιουλίδα (Χώρα Κέας)
Η πρωτεύουσα του νησιού, χτισμένη αμφιθεατρικά στην πλαγιά λόφου, αποτελεί την καρδιά της Κέας και συνεχίζει την ιστορία της αρχαίας Ιουλίδας. Τα στενά σοκάκια, τα πετρόχτιστα σπίτια και τα ίχνη του μεσαιωνικού κάστρου δημιουργούν μια ατμόσφαιρα αυθεντικής κυκλαδίτικης ζωής, ενώ το Αρχαιολογικό Μουσείο παρουσιάζει ευρήματα από την προϊστορία έως τους ιστορικούς χρόνους.
Λέων της Κέας
Σε μικρή απόσταση από την Ιουλίδα βρίσκεται το εντυπωσιακό πέτρινο λιοντάρι, λαξευμένο σε φυσικό βράχο από την αρχαιότητα. Το μνημείο συνδέεται με μύθους και συμβολισμούς και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και μοναδικά αξιοθέατα του νησιού.
Αρχαία Καρθαία
Ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κέας, χτισμένος σε εντυπωσιακή παραθαλάσσια τοποθεσία. Τα ερείπια των ναών και των δημόσιων κτιρίων αποκαλύπτουν την ακμή της αρχαίας πόλης και προσφέρουν έναν συνδυασμό ιστορίας και φυσικής ομορφιάς.
Ναοί της αρχαιότητας (Απόλλων, Αθηνά κ.ά.)
Η Κέα φιλοξενούσε σημαντικά ιερά της αρχαιότητας, όπως του Πυθίου Απόλλωνα και της Αθηνάς, που μαρτυρούν τη θρησκευτική και πολιτιστική σημασία του νησιού. Τα κατάλοιπα αυτών των ναών αποτελούν σημαντικούς σταθμούς για όσους ενδιαφέρονται για την αρχαία ελληνική παράδοση.
Κάστρο Αγίας Μαρίνας
Οχυρωματικός πύργος της Ελληνιστικής περιόδου (3ος–1ος αιώνας π.Χ.), που δεσπόζει στην περιοχή και συνδέει την αρχαία με τη νεότερη ιστορία του νησιού. Η θέση του προσφέρει όμορφη θέα και μια αίσθηση διαχρονικής παρουσίας.
Μονή Παναγίας Καστριανής
Ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Κέας, χτισμένο σε εντυπωσιακή τοποθεσία πάνω από τη θάλασσα. Η θέα από το μοναστήρι είναι εντυπωσιακή, ενώ η ατμόσφαιρα αποπνέει ηρεμία και πνευματικότητα.
Κεφάλα (Νεολιθικός οικισμός)
Στην περιοχή της Κεφάλας έχουν αποκαλυφθεί από τις ανασκαφές μερικά από τα αρχαιότερα ίχνη κατοίκησης στις Κυκλάδες. Τα ευρήματα φωτίζουν την προϊστορική ζωή στο Αιγαίο και καθιστούν την περιοχή ιδιαίτερα σημαντική.
Παραλίες (Οτζιάς, Σπαθί, Ορκός κ.ά.)
Η Κέα διαθέτει πολλές όμορφες αμμουδερές παραλίες, εύκολα προσβάσιμες και με καθαρά νερά. Από τον ήρεμο Οτζιά έως το πιο ανοιχτό Σπαθί, το νησί προσφέρει επιλογές για κάθε διάθεση.
Γεύσεις
Μόστρα
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τοπικά εδέσματα, με παξιμάδι κριθαριού, ντομάτα και μαλακό τυρί. Απλό αλλά γεμάτο γεύση, εκφράζει την αυθεντική κυκλαδίτικη κουζίνα.
Στραπατσάδα
Παραδοσιακό πιάτο με αυγά και ντομάτα, συχνά εμπλουτισμένο με τοπικά υλικά. Ιδανικό για ένα γρήγορο αλλά γευστικό γεύμα.
Κακαβιά
Κλασική ψαρόσουπα των νησιών, φτιαγμένη με φρέσκα ψάρια και απλά υλικά. Αντικατοπτρίζει τη στενή σχέση της Κέας με τη θάλασσα.
Πασπαλάς
Ένα ιδιαίτερο τοπικό πιάτο της ενδοχώρας, με μικρά κομμάτια χοιρινού μαγειρεμένα με αυγά και ντομάτα. Πλούσιο και χορταστικό, συνδέεται με την αγροτική ζωή του νησιού.
Λούζα Κέας
Παραδοσιακό αλλαντικό από παστό χοιρινό, με έντονη γεύση και αρώματα. Συνοδεύει ιδανικά κρασί ή τσίπουρο.
Τοπικά κρέατα και ψωμί κριθαριού
Η Κέα φημίζεται για την ποιότητα των κρεάτων της και τα παραδοσιακά ψωμιά, που αποτελούν βασικό στοιχείο της τοπικής διατροφής.
Παστέλι Κέας
Η πιο γνωστή γλυκιά λιχουδιά του νησιού, με μέλι και σουσάμι. Ένα παραδοσιακό γλύκισμα με βαθιές ρίζες στην ελληνική ιστορία.
